آخرین ویرایش 2009-09-28 20:05:16 توسط amirnik

Additions:
در نهایت مساله ای که در موضوع ربط و بازیابی اطلاعات از اهمیت زیادی برخوردار است، نیاز درخواست کنندگان اطلاعات است. با توجه به گوناگونی نیازهای افراد اهمیت جامعیت و مانعیت در افراد متفاوت است؛ به طوری که ممکن است درخواست کننده ای نیاز به اطلاعات جامعی درباره یک موضوع داشته باشد و به دنبال جامعیت بیشتر و یا درخواست کننده ای نیاز به اطلاعاتی خاص درباره یک موضوع داشته باشد و احتیاج به مانعیت بیشتر داشته باشد. البته آنچه در بیشتر موارد مشهود است نیاز افراد به ترکیبی از هر دو است که به سطح معقولی از جامعیت و مانعیت می انجامد. به‌طور كلي، براي ارزيابي خدمات اطلاع‌رساني، نسبت جامعيت و مانعیت بايد به‌دقت و با احتياط به‌كار رود.


Deletions:
در نهایت مساله ای که در موضوع ربط و بازیابی اطلاعات از اهمیت زیادی برخوردار است، نیاز درخواست کنندگان اطلاعات است. با توجه به گوناگونی نیازهای افراد اهمیت جامعیت و مانعیت در افراد متفاوت است؛ به طوری که ممکن است درخواست کننده ای نیاز به اطلاعات جامعی درباره یک موضوع داشته باشد و به دنبال جامعیت بیشتر و یا درخواست کننده ای نیاز به اطلاعاتی خاص درباره یک موضوع داشته باشد و احتیاج به مانعیت بیشتر داشته باشد. البته آنچه در بیشتر موارد مشهود است نیاز افراد به ترکیبی از هر دو است که به سطح معقولی از جامعیت و مانعیت می انجامد. به‌طور كلي، براي ارزيابي خدمات اطلاع‌رساني، نسبت جامعيت و مانعیت بايد به‌دقت و با احتياط به‌كار رود.


ویرایش شده 2009-09-28 20:04:23 توسط amirnik

Additions:
نويسندگان: سمانه ضیایی - فاطمه اصغری

Deletions:
sسمانه ضیایی و فاطمه اصغری


ویرایش شده 2009-07-20 08:49:21 توسط amirnik

Additions:
ربط و جامعيت و مانعيت در بازيافت ها


Deletions:
ربط وجامعيت و مانعيت در بازيافت ها



ویرایش شده 2009-07-16 11:24:36 توسط amirnik


ویرایش شده 2009-07-16 11:23:59 توسط amirnik

Additions:
ربط وجامعيت و مانعيت در بازيافت ها


Deletions:
ربط وجامعيت و ماهيت در بازيافت ها



ویرایش شده 2009-05-19 00:49:10 توسط ziaee

Additions:
مفهوم نظام فرامتن
عناصر نظام های فرامتن
نظام های فرامتن و تاثیر آن بر ربط در بازیابی

آنچه را باید مورد توجه قرار داد تفاوت میان اصطلاحات است به طوری که، وجود رابطه میان مدرک ودرخواست، در صورتی که توسط استفاده کننده قضاوت شود، "انطباق" و همین رابطه، در صورت قضاوت افرادی به جز استفاده کننده "ربط" خوانده می شود. سورجل نیز در این زمینه معتقد است که هر عنصر زمانی "ربط موضوعی" دارد که بتواند در پاسخ به سوال مطرح شده مفید واقع شود وزمانی "منطبق با نیاز" است که علاوه بر ربط موضوعی، برای آن استفاده کننده خاص نیز مناسب باشد و هر عنصر زمانی "کاربرد" دارد که در عین منطبق بودن با نیاز استفاده کننده اطلاعات جدیدی برای وی فراهم سازد.
باید بین اصطلاح ربط وتناسب نیز تمایز قایل شد؛ ربط عبارتست از رابطه بین سند ودرخواست و تناسب یعنی رابطه بین سند ونیاز اطلاعاتی، پس ربط بیشتر به رابطه بین سند و نمایه و تناسب بیشتر به رابطه بین سند و استفاده کننده مربوط می شود.
مفهوم ربط از قرن ها پیش با ایجاد اولین کتابخانه ها آغاز شده است؛ زمانی که استفاده کنندگان کتابخانه ها به دنبال یافتن اطلاعات مرتبط با نیازشان در کتابخانه به جستجو می پرداختند. این مفهوم، با ظهور نظامهاي پيچيده بازيابي اطلاعات، موضوع بحثهاي نظري و پژوهشهاي تجربي بسيار متعددي بوده است. البته اولین بحث عمده درباره ربط در اوایل دهه 1950مطرح شد. بردفورد اولين كسي بود كه در دهههاي 1930 و 1940 مطالبي را درباره ارتباط مقالات با زمينههاي موضوعي خاص مطرح كرد. بهدنبال آن، مورتيمر تاب و ديگران در دهه 1950 نخستين نظامهاي بازيابي اطلاعات را بنا نهادند و در جريان كار با اين نظامها، به مساله مربوط ونامربوط بودن اطلاعات پرداختند.
این نظریه را اسپربر و ويلسون، در سال 1986 ارائه دادند و در واقع در حوزه روابط انسانی مطرح شده است ولی در مورد بازیابی اطلاعات نیز صدق می کند. این نظریه در زمینه مربوط بودن شنیده ها به شنونده گان است؛ در واقع عصاره این نظريه در هر مكالمه، عبارت است از افزودن گمانها يا انگارههاي طرح شده توسط گوینده به مجموعه تصوراتي است كه از قبل در ذهن شنونده موجود است. اين مجموعه پيشين "زمينه" خوانده ميشود. اطلاعات جدید ممکن است آثاری بر زمینه ذهنی شنونده به جای بگذارد یا ممکن است هیچ اثری بر زمینه او نداشته باشد. زمينه، ساختاري روانشناختي است كه دربردارنده انگارههاي شنونده در آن زمان معيّن است. از آنجا كه هر انگاره جديد كه به فردي ارائه ميشود ممكن است تصورات ذهني او را تغيير دهد، زمينه حالتي پويا دارد كه با ادامه سخنان گوينده تغيير ميكند.
اصطلاحنامه ها با ارائه اصطلاح های مرتبط امکان دستیابی به مدارک دارای مشابهت مفهومی و موضوعی را فراهم می سازند. رابطه همایندی میان اصطلاحاتی یافت می شودکه به لحاظ مفهومی رابطه نزدیکی با هم دارند؛ در واقع اصطلاح ها باهم پیوند دارند اما نه به صورت معادل وسلسله مراتبی. علامت اختصاری این رابطه در اصطلاحنامه ها اغلب RTمی باشد.
اصطلاحنامه با ایجاد نقشه های معنایی میان اصطلاح ها کاربر را قادر به بازیابی مدارک مرتبط می کند. اصطلاحنامه روابط معنایی میان واژگان رامشخص و جایگاه هر کدام را در این نظام معنایی تعیین می کند.
بنا به گفته لنکستر پیوند معنایی میان اصطلاح ها به کاربرها کمک می کند تا همه اصطلاح هایی که برای دستیابی به یک جستجوی کامل مورد نیاز هستند را شناسایی کند.
برخی چالشهای مربوط به کاربرد اصطلاحنامه در بازیابی مدارک مرتبط
علیرغم پیشرفت های که در ساختار و بکارگیری اصطلاحنامه ها رخ داده است، هنوز چالش هایی در این زمینه وجود دارد که از مهمترین این چالشها عبارتند از:
1. دشواری استخراج معانی جدید وقرار دادن آن در ساختار معنایی موجود
این مساله باعث دور شدن کاربر از بازیابی مدارک مرتبط می شود که در واقع ناشی از تفسیر غلط اصطلاح های اصطلاحنامه بوده است. به این منظور برای چگونگی استخراج مفاهیم از متن و اختصاص اصطلاح مناسب به آن و حل این مشکل شناحت دقیق معنی ، صفات و مرزهای هر واژه ضرورت دارد.
2. ناتوانی اصطلاحنامه و ارائه راهکارهای مناسب برای بازیابی اطلاعات غیر متنی
نظام های اطلاع رسانی باید قادر باشند علاوه بر بازیابی مدارک متنی مرتبط، مدارک غیر متنی مرتبط را هم بازیابی کنند؛ با این وجود اصطلاحنامه ها گاهی قادر به انجام این مهم نیستند ودر نتیجه کاربر در استفاده از آنها به نتایج مطلوب و مرتبطی دست نمی یابد.
3. توجه کافی اصطلاحنامه به سطج کاربر و اطلاعات او
در اصطلاحنامه معمولا سطح علمی متفاوت کاربران برای بازیابی مدارک مرتبط در نظر گرفته نمی شود.
بطوریکه بدون توجه به تفاوت در نیاز و سطح اگاهی و دانش کاربران به آنها نتایج مشابهی ارائه می نماید.
این امر می تواند به بازیابی مدارکی خارج از سطح و دانش کاربر منجر گردد.
4. روزآمدسازی اصطلاح های جدید علمی
" اصطلاحنامه در خصوص روزآمدسازی سیل عظیم تغییرات اصطلاحات علمی ، همیشه با مشکل روبروست و این مساله باعث کاهش کارایی آن و افزایش بازیابی مدارک غیر مرتبط شده است. اهمیت این مطلب تا آنجایی است که ارائه اطلاعات جدید را از نقاط قوت زبان طبیعی و چالشهای اصطلاحنامه بر شمرده اند. در این باره "دوبوا" اظهار داشته است که یکی از مزایای متن آزادآن است که در گنجاندن اصطلاحات جدید در آن هیج تاخیری وجود ندارد. همچنین" نپ" نیز یاد آور شده است که "موضوعات خاص" ، "موضوعات تازه" و "
اصطلاحات جدید" با استفاده از زبان طبیعی به صورتی مفید تر و سودمندتر بازیابی می شوند.
5. دشواری ایجاد یکدستی در واژگان اصطلاحنامه های نظام های اطلاعاتی مختلف
اغلب نظام های اطلاعاتی از اصطلاحنامه هایی با ساختار و واژگان متفاوت نسبت به هم استفاده می کنند و اگر با یک رویکرد در این نظام ها به جستجو بپردازد از دستیابی به مدارک مرتبط محروم خواهد شد. این امکان وجود دارد که اصطلاحی در یک نظام به عنوان اصطلاح مرجح و توصیفگر شناحته شده است، در نظام دیگر با توجه به شرایط و نیاز غیر توصیفگر تلقی گردد. در واقع اصطلاحنامه های مختلف با توجه به هدف ها، سیاستها و راهبردهای خود از سطوح همارایی مختلفی در ساختار اصطلاحات خود بهره می جویند که این نیز کاربرانی که با این تفاوت ها آشنا نیستند را با مشکل عدم بازیابی مدارک مرتبط روبرو می سازد.
مفهوم نظام فرامتن ایده این نظام توسط وانوار بوش بعد از جنگ جهانی دوم ارائه شد؛ البته اعتبار ابداع اصطلاح فرامتن به نلسون مربوط می شود.
وب به عنوان یکی از مهمترین ابزارها در شبکه اینترنت، فرامتن را به عنوان شیوه ای جدید برای سازماندهی و دسترسی اطلاعات ایجاد کرده است از طرفی، زبان نشانه گذاری فرامتن، زبان رایج صفحات وب است. حسن زاده (1383) فرامتن را ساختار راهبری تعاملی سطح بالا می داند که کاربر را قادر می سازد تا بتواند بر روی صفحه رایانه، متن مورد نظررا مرور کند بدون آنکه مجبور باشد از سلسله مراتب خاصی برای دسترسی پیروی کند. فرامتن در واقع متنی است که بصورت غیرخطی و بر اساس درخواست و نیازکاربر قابل دسترسی است.
فرامتن، ایجاد رابطه های معنایی در واحدهای منطقی و به ظاهر جدا از هم را ارائه کرد. در یک نظام فرامتنی، اطلاعات در قطعات و بخشهای گسسته ارائه می شود و خواننده می تواند مستقیما از یک قطعه یا بخش به بخش دیگر پرش نماید، در واقع هربخش اطلاعاتی با یک گره در ارتباط است و گره ها با یکدیگر مرتبط اند.
عناصر نظام های فرامتن
1. گره ها
مجموعه ای از داده ها و اطلاعات برگزیده و مرتبط با یک عنوان مشخص است که به نوعی مرتبط و منصل به سایر اطلاعات موجود در مجموعه است. در واقع نظام های فرامتنی از گره های متصل شده به هم از طریق پیوندها تشکیل شده اند. گره ها این امکان را برای کاربران بوجود می آورند که با شیوه ای غیر خطی در فضای اطلاعاتی به مرور بپردازد و از طریق پیوندهای موجود میان گره های اطلاعاتی، منابع مورد نیاز خود را در شبکه بازیابی نمایند.
2. پیوندها (اتصالات)
پیوندهای به کار رفته در صفحه عواملی هستند که متن را به فرامتن تبدیل می کنند پیوند در واقع عنصری اطلاعاتی است که در یک گره نگهداری می شود تا به نحوی یک گره مورد نظر را با گره دیگری مرتبط سازد.
3. دکمه ها
این عناصر نوعی نماد بصری در یک گره اطلاعاتی هستند که کاربر را از وجود یک اتصال آگاه می سازد. دکمه ها کاربران را در پیمودن صفحات وب کمک می کنند.
4. ویرایشگرها
قسمتی از نطام فرامتن که امکان ایجاد گره های اطلاعاتی و اتصال آنها به شبکه را برای کاربران مهیا می سازد ویرایشگر نام دارد. البته برخی از نظام های فرامتن فاقد ویرایشگر هستند.
5. اجزا و عناصر برنامه نویسی
این اجزا و عناصر قابلیت تغییر را در فرامتن به وجود می آورند بطوریکه نظام قادر به هماهنگ سازی با نیازهای مختلف هر مجموعه اطلاعاتی می شود و امکان اجرای سایر برنامه ها نیز از داخل نظام مهیا می گردد.
6. امکانات هدایت نظام فرامتن
در نظام فرامتن ابزارهای هدایت مختلفی وجود دارند که در بکارگیری بهتر و موثرتر مجموعه های فرامتن مورد استفاده قرار می گیرند. تعدادی از این ابزارها عبارتند از:
-راهبرد جستجو
-سابقه جستجو
-گشت
-نشانه گذاری
-تفسیر
-شبکه ها(وب)
نظام های فرامتن و تاثیر آن بر ربط در بازیابی یکی از راه های افزایش ربط، استفاده از تکنیک فرامتن در نظام های اطلاعاتی است. نظام های بازیابی اطلاعات درخواست اطلاعاتی کاربر را گرفته و او را به اطلاعات مرتبط با نیازش می رسانند.
در حال حاضر تولید نظام های اطلاعاتی فرامتن در سطح وسیعی در جهان توسط متخصصین در حال انجام است. در حقیقت، عمل طراحی یک مجموعه اطلاعاتی فرایندی است که به منظور مجتمع سازی اطلاعات موجود و بعضا مرتبط در زمینه های گوناگون صورت می گیرد. در این راستا، ارتباط میان اجزای اطلاعاتی از اهمیت بالایی برخوردار است و پیوستگی اجزای اطلاعاتی یک مجموعه منجر به تقویت ساختار کل مجموعه اطلاعاتی می گردد. هر قدر این ارتباط تقویت شود، اطلاعات بازیابی شده با کمیت و ربط مطلوب تری در اختیار کاربران قرار می گیرد. (دلیلی،1383)
در این ارتباط نظام و کاربر هر یک نقشی بر عهده دارند؛ نظام باید ساختاری برای دسترسی کاربر به اطلاعات ارائه دهد و کاربر نیز برای تسلط بر ساختار نظام تلاش کند، این تقابل دوجانبه در نهایت باید به دسترسی اطلاعات مرتبط بینجامد.
ارتباط ریزش کاذب باجامعیت ومانعیت
هنگامیکه برای دستیابی به جامعیت بالا، جستجو را گسترده می کنیم، در مانعیت به مشکل بر می خوریم ورکوردهای ناخواسته بازیابی شده زیاد می شود. در واقع مانعیت از تفاضل تعداد کل مدارک بازیابی شده از ریزش کاذب به دست می آید.
برای جلوگیری از ریزش کاذب، می توان از این شیوه ها استفاده کرد:
1-آشنایی کامل با بانک اطلاعاتی مورد نظر، شیوه های جستجو، پوشش موضوعی و....
2-استفاده از عملگر AND برای اخص کردن مدارک بازیابی شده و افزایش مانعیت
3- استفاده از عملگر NOT برای حذف رکوردهای نا خواسته
4-استفاده از زبان کنترل شده و اصطلاحنامه
اثرات کل نگری وجزنگری بر جامعیت و مانعیت
کل نگری وسیع موجب افزایش جامعیت وکاهش مانعیت می شود. برعکس، کل نگری محدود موجب جامعیت پایین و مانعیت بالا می گردد و همین طور جزنگری عمیق موجب جامعیت کم و مانعیت بالا می شود.
سنجش جامعیت و مانعیت
اندازه گیری مانعیت به سادگی انجام می شود، اما سنجش جامعیت اینگونه نیست. برای بدست آوردن مانعیت در یک جستجو باید بدانیم که چه تعداد از مدارک بازیابی شده مرتبط است که البته برای بدست آوردن آن می توان مدارک را برای ارزیابی به درخواست کننده ارائه داد.
بدست آوردن نسبت جامعیت کار مشکلی است به این منظور باید تعیین کنیم که چه تعداد از مدارک بازیابی نشده در جستجو با درخواست جستجوگر مرتبط است. راهی که برای این منظور وجود دارد بررسی تمام مدارک بازیابی نشده است که کاری بسیار مشکل است و در موارد زیادی عملا امکانپذیر نیست. در عوض راهکارهایی بر ای حل این مشکل وجود دارد که عبارتند از:
1-انجام انواع جستجو بوسیله جستجوگران مختلف و دسته بندی کلیه مدارک مرتبط مجزا، با این فرض که اگر جستجو به دفعات کافی انجام شود، اغلب مدارک مرتبط حداقل یک بار بازیابی خواهد شد.
2- استفاده از متخصصان که هم در جستجو و هم موضوع جستجو متبحر باشند، با این فرض که این متخصصان می توانند تمام مدارک مرتبط را بازیابی کنند.
3-آزمایش یک به یک مدارک وپیشینه های یک موضوع کوچک در یک پایگاه اطلاعاتی برای تعیین تمام مدارک مرتبط با این فرض که این نمونه می تواند نماینده و معرف کل یک پایگاه اینترنتی باشد.
از آنجا كه تعيين جامعيت مطلق عملا ميّسر نيست، معمولا به برآورد جامعيت اکتفا ميشود. يكي از روشهاي مطلوب، براي اين منظور، مبنا قرار دادن زيرمجموعهاي از مدارك نظام است كه مرتبط تشخيص داده شده است.
كاهش جامعیت و مانعیت به علل مختلفی ممكن است به وجود آيد.
عللی که باعث کاهش جامعیت می شوند عبارتند از:
1-جامع نبودن روش‌هاي گوناگون در بازيابي
2-بسيار خاص بودن راهبرد كاوش
3- بسيار عام بودن راهبرد كاوش
در مورد کاهش مانعیت مواردی چون :
1-كل‌نگري در نمايه ‌سازي
2-همارايي كاذب، روابط نادرست اصطلاحات، و ابهام متن
3-عدم جامعيت كاوش، عدم مانعيت كاوش، و ساختار نادرست كاوش بولي
برای افزايش جامعیت از افزایش میزان رده های موضوعی مدرک و تعریف وسیع واژه ها می توان استفاده نمود. براي افزايش مانعيت نيز تدابير گوناگوني وجود دارد؛ مثل: كاهش ميزان رده‌هاي مدرك، محدود كردن تعريف واژه، همارايي، توزين يا تعيين درجه اهميت يك واژه در موقعيت‌هاي مختلف.
استفاده از متن آزاد موجب افزایش جامعیت وکاهش مانعیت می گردد. واژه هایی با مفهوم عام، که بیشتردر واژگان کنترل شده ظاهر می گردد و ممکن است در متن به صورت ضمنی آمده باشد نیز جامعیت را افزایش می دهد. از طرفی درمتن آزاد معمولا واژگان خاص تر است و درنتیجه مانعیت را افزایش می دهد. لیکن تنوع روش های ارائه مفاهیم، نیل به جامعیت بالا را در کاوشهای "مفهومی" عام مشکل می سازد.
نیاز استفاده کنندگان
در نهایت مساله ای که در موضوع ربط و بازیابی اطلاعات از اهمیت زیادی برخوردار است، نیاز درخواست کنندگان اطلاعات است. با توجه به گوناگونی نیازهای افراد اهمیت جامعیت و مانعیت در افراد متفاوت است؛ به طوری که ممکن است درخواست کننده ای نیاز به اطلاعات جامعی درباره یک موضوع داشته باشد و به دنبال جامعیت بیشتر و یا درخواست کننده ای نیاز به اطلاعاتی خاص درباره یک موضوع داشته باشد و احتیاج به مانعیت بیشتر داشته باشد. البته آنچه در بیشتر موارد مشهود است نیاز افراد به ترکیبی از هر دو است که به سطح معقولی از جامعیت و مانعیت می انجامد. به‌طور كلي، براي ارزيابي خدمات اطلاع‌رساني، نسبت جامعيت و مانعیت بايد به‌دقت و با احتياط به‌كار رود.
sسمانه ضیایی و فاطمه اصغری
منابع و ماخذ
پائو، میراندا لی (1380). مفاهیم بازیابی اطلاعات (رحمت الله فتاحی و اسدالله آزاد، مترجمان). مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
حسن زاده، محمد (1383). تأثیر مدل های بازیابی اطلاعات بر میزان ربط. اطلاع شناسی، 2 (1)، 63- 90.
لارج، آندرو؛ تد، لوسی؛ هارتلی، ریچارد (1382). جستجوی اطلاعات در عصر اطلاعات؛ اصول و مهارت ها (زاهد بیگدلی، مترجم). تهران: نشر کتابدار.
شیری، علی اصغر (1383). جامعیت و مانعیت. دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی. (ج1). تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
حریری، نجلا (1383). ربط. دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی. (ج1). تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
حریری، نجلا (1377). مفهوم ربط در بازیابی از نظام های اطلاعاتی. فصلنامه کتاب، 7-17.
احمدی، حمید (1386). ارزیابی بازیابی اطلاعات. نما(مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران. 6 (1).
شمس اژه ای، محسن؛ امیدی فر، سیروس (1386). بررسی مولفه های موثر بر میزان بازیابی اطلاعات (جامعیت) و دقت بازیابی اطلاعات (مانعیت) در نظام های بازیابی اطلاعات وب مدار. شیرازه.
کلیولند، دونالد بی؛ کلیولند، آنادی(1385). درآمدی بر نمایه سازی و چکیده نویسی (سید مهدی حسینی، مترجم). تهران: چاپار.
نوروزي چاهكلي، عبدالرضا (1383). تاثير كاربرد اصطلاحنامه بر افزايش ربط در نظامهاي اطلاعاتي. اطلاع شناسي. 2 (1)، 127-151.
دليلي، حميد (1383). نظامهاي فرامتن و مسأله ربط. اطلاع شناسي. 2(1)، 151-175.


Deletions:
- مشکلات حل نشده استفاده از اصطلاحنامه های خودکار
آنچه را باید مورد توجه قرار داد تفاوت میان اصطلاحات است به طوری که، وجود رابطه میان مدرک ودرخواست، در صورتی که توسط استفاده کننده قضاوت شود، "انطباق" و همین رابطه، در صورت قضاوت افرادی به جز استفاده کننده "ربط" خوانده می شود. سورجل نیز در این زمینه معتقد است که هر عنصر زمانی "ربط موضوعی" دارد که بتواند در پاسخ به سوال مطرح شده مفید واقع شود وزمانی "منطبق با نیاز" است که علاوه بر ربط موضوعی، برای آن استفاده کننده خاص نیز مناسب باشد و هر عنصر زمانی "کاربرد" دارد که در عین منطبق بودن با نیاز استفاده کننده اطلاعات جدیدی برای وی فراهم سازد. باید بین اصطلاح ربط وتناسب نیز تمایز قایل شد؛ ربط عبارتست از رابطه بین سند ودرخواست و تناسب یعنی رابطه بین سند ونیاز اطلاعاتی، پس ربط بیشتر به رابطه بین سند و نمایه و تناسب بیشتر به رابطه بین سند و استفاده کننده مربوط می شود.
مفهوم ربط از قرن ها پیش با ایجاد اولین کتابخانه ها آغاز شده است؛ زمانی که استفاده کنندگان کتابخانه ها به دنبال یافتن اطلاعات مرتبط با نیازشان در کتابخانه به جستجو می پرداختند. این مفهوم، با ظهور نظامهاي پيچيده بازيابي اطلاعات، موضوع بحثهاي نظري و پژوهشهاي تجربي بسيار متعددي بوده است. البته اولین بحث عمده درباره ربط در اوایل دهه 1950مطرح شد. بردفورد اولين كسي بود كه در دهههاي 1930 و 1940 مطالبي را درباره ارتباط مقالات با زمينههاي موضوعي خاص مطرح كرد. بهدنبال آن، مورتيمر تاب و ديگران در دهه 1950 نخستين نظامهاي بازيابي اطلاعات را بنا نهادند و، در جريان كار با اين نظامها، به مساله مربوط ونامربوط بودن اطلاعات پرداختند.
این نظریه را اسپربر و ويلسون، در سال 1986 ارائه دادند و در واقع در حوزه روابط انسانی مطرح شده است ولی در مورد بازیابی اطلاعات نیز صدق می کند. این نظریه در زمینه مربوط بودن شنیده ها به شنونده گان است؛ در واقع عصاره این نظريه در هر مكالمه، عبارت است از افزودن گمانها يا انگارههاي طرحشده توسط گوینده به مجموعه تصوراتي است كه از قبل در ذهن شنونده موجود است. اين مجموعه پيشين "زمينه" خوانده ميشود. اطلاعات جدید ممکن است آثاری بر زمینه ذهنی شنونده به جای بگذارد یا ممکن است هیچ اثری بر زمینه او نداشته باشد. زمينه، ساختاري روانشناختي است كه دربردارنده انگارههاي شنونده در آن زمان معيّن است. از آنجا كه هر انگاره جديد كه به فردي ارائه ميشود ممكن است تصورات ذهني او را تغيير دهد، زمينه حالتي پويا دارد كه با ادامه سخنان گوينده تغيير ميكند.
اصطلاحنامه ها با ارائه اصطلاح های مرتبط امکان دستیابی به مدارک دارای مشابهت مفهومی و موضوعی را فراهم می سازد. رابطه همایندی میان اصطلاحاتی یافت می شودکه به لحاظ مفهومی رابطه نزدیکی با هم دارند؛ در واقع اصطلاح ها باهم پیوند دارند اما نه به صورت معادل وسلسله مراتبی. علامت اختصاری این رابطه در اصطلاحنامه ها اغلب RTمی باشد.
اصطلاحنامه با ایجاد نقشه های معنایی میان اصطلاحها کاربر را قادر به بازیابی مدارک مرتبط می کند. اصطلاحنامه روابط معنایی میان واژگان رامشخص و جایگاه هر کدام را در این نظام معنایی تعیین می کند.
بنا به گفته لنکستر پیوند معنایی میان اصطلاحها به کاربرها کمک می کند تا همه اصطلاح هایی که برای دستیابی به یک جستجوی کامل مورد نیاز هستند را شناسایی کند.



ویرایش شده 2009-05-13 17:33:25 توسط ziaee


ویرایش شده 2009-05-13 17:25:48 توسط ziaee

Additions:

منابع و مواخذ

نقش اصطلاحنامه در افزایش بازیابی مدارک مرتبط
1. افزایش مانعیت در نتایج بازیابی
مانعیت یکی از معیارهای ربط در بازیابی است.
دو دلیل عمده برای افزایش مانعیت از طریق اصطلاحنامه:
- امکان استفاده از جستجوی کلیدواژه ای در سلسله موضوعات پیش همارای مندرج در اصطلاحنامه
- امکان مرور فهرست موضوعات اعم به اخص و بالعکس
بنابراین با افزایش مانعیت که یکی از معیارهای ربط در بازیابی است؛ اصطلاحنامه به بازیابی مدارک مرتبط کمک می کند و با مرور سلسله مراتبی موضوعات امکان دستیابی به نتایج مطلوب تر را فراهم می سازد.
2. جامعیت بخشیدن به نتایج بازیابی
ویژگی دیگر در اصطلاحنامه، امکان استفاده از ارجاع های اخص به اعم است که به جستجوگر این اجازه را می دهد که به موضوعات اعم تر دست یابد و از نتایجی با جامعیت بیشتر برخوردار شود. در این باره لنکستر هم معتقد است که با توجه به اینکه اصطلاحنامه ها با برقراری پیوندهای معنایی میان واژگان به کاربر کمک می کنند و او مجبور نیست که حدس بزند از چه اصطلاحی استفاده کند، می توان برای اصطلاحنامه در جامعیت بخشیدن به نتایج بازیابی نیز سهم زیادی قائل شد.
3. تسهیل در بازیابی مدارکی با واژگان دارای روابط معادل
واژگان دارای روابط معادل شامل؛ مترادفها، گونه های واژگانی و شبه مترادف ها می باشند. مترادف ها شامل نامهای علمی، تجاری، زبانهای معیار و عامیانه، اصطلاح های دارای ریشه زبانی متفاوت و... می باشد.
گونه های واژگانی شامل املاهای گوناگون، جمع های بی قاعده، اشکال مستقیم و غیر مستقیم واژه، اختصارات و...می باشد.
شبه مترادف ها یا نیمه مترادف ها اصطلاح هایی هستند که معانی آنها به طور کلی در کاربرد رایج متفاوت در نظر گرفته می شوند و شامل اصطلاحاتی می شوند که دارای همپوشانی قابل توجهی هستند مثل نوابغ و افراد تیزهوش. در واقع اصطلاحنامه با استفاده از واژگان دارای روابط معادل امکان بازیابی مدارک مرتبط تر را برای کاربر فراهم می سازد.
4. تسهیل بازیابی مدارکی با واژگان دارای رابطه همایندی
اصطلاحنامه ها با ارائه اصطلاح های مرتبط امکان دستیابی به مدارک دارای مشابهت مفهومی و موضوعی را فراهم می سازد. رابطه همایندی میان اصطلاحاتی یافت می شودکه به لحاظ مفهومی رابطه نزدیکی با هم دارند؛ در واقع اصطلاح ها باهم پیوند دارند اما نه به صورت معادل وسلسله مراتبی. علامت اختصاری این رابطه در اصطلاحنامه ها اغلب RTمی باشد.
5. فراهم کردن نقشه های معنایی میان اصطلاح ها
اصطلاحنامه با ایجاد نقشه های معنایی میان اصطلاحها کاربر را قادر به بازیابی مدارک مرتبط می کند. اصطلاحنامه روابط معنایی میان واژگان رامشخص و جایگاه هر کدام را در این نظام معنایی تعیین می کند.
بنا به گفته لنکستر پیوند معنایی میان اصطلاحها به کاربرها کمک می کند تا همه اصطلاح هایی که برای دستیابی به یک جستجوی کامل مورد نیاز هستند را شناسایی کند.
6. تسهیل "تحلیل مفهومی" و "ترجمه" در نمایه سازی
به عقیده لنکستر ضعف نمایه سازی از دو مرحله تحلیل مفهومی و ترجمه ناشی می شود که ضعف تحلیل مفهومی خود شامل:
ضعف در تشخیص موضوع های رایج میان استفاده کنندگان
و تفسیر نادرست از جنبه هایی از مدرک می باشد.
ضعف های ترجمه هم شامل:
کوتاهی در استفاده از اصطلاح اخص تر
و استفاده از اصطلاح نا مناسب با محتوای موضوعی مدرک می باشد.
اصطلاحنامه تا حدود زیادی در بر طرف کردن این ضعف ها موثر عمل کرده است و در این زمینه نقش مفیدی ایفا می کند، به طوری که با قرار دادن کلیه جوانب موضوعی یک مفهوم؛ تحلیل موضوعی و با استفاده از اصطلاح های اخص و متناسب، ترجمه را بهبود می بخشد.
7. برقراری امکان جست و جوی چندزبانه مطلوب تر
اصطلاحنامه های چندزبانه با استفاده از جنبه های سازماندهی انسانی و همکاری های زبانشناسان توانا و مشارکت و کار کمیته های بین المللی وبر اساس استانداردهایی همچون استاندارد ایزو5964 کاربر را قادر می سازند تا علاوه بر دستیابی به مدارک مرتبط یک زبان به مدارک مرتبط سایر زبان ها نیز دست یابد.


Deletions:
منابع
ارتباط ریزش کاذب باجامعیت ومانعیت
هنگامیکه برای دستیابی به جامعیت بالا، جستجو را گسترده میکنیم، در مانعیت به مشکل بر می خوریم ورکوردهای ناخواسته بازیابی شده زیاد می شود. در واقع مانعیت از تفاضل تعداد کل مدارک بازیابی شده از ریزش کاذب به دست می آید.
برای جلوگیری از ریزش کاذب، می توان از این شیوه ها استفاده کرد:
1-آشنایی کامل با بانک اطلاعاتی مورد نظر، شیوه های جستجو، پوشش موضوعی و....
2-استفاده از عملگر AND برای اخص کردن مدارک بازیابی شده و افزایش مانعیت
3- استفاده از عملگر NOT برای حذف رکوردهای نا خواسته
4-استفاده از زبان کنترل شده و اصطلاحنامه
اثرات کل نگری وجزنگری بر جامعیت و مانعیت
کل نگری وسیع موجب افزایش جامعیت وکاهش مانعیت می شود. برعکس، کل نگری محدود موجب جامعیت پایین و مانعیت بالا می گردد و همین طور جزنگری عمیق موجب جامعیت کم ومانعیت بالا می شود.
سنجش جامعیت و مانعیت
اندازه گیری مانعیت به سادگی انجام می شود، اما سنجش جامعیت اینگونه نیست. برای بدست آوردن مانعیت در یک جستجو باید بدانیم که چه تعداد از مدارک بازیابی شده مرتبط است که البته برای بدست آوردن آن می توان مدارک را برای ارزیابی به درخواست کننده ارائه داد.
بدست آوردن نسبت جامعیت کار مشکلی است به این منظور باید تعیین کنیم که چه تعداد از مدارک بازیابی نشده در جستجو با درخواست جستجوگر مرتبط است. راهی که برای این منظور وجود دارد بررسی تمام مدارک بازیابی نشده است که کاری بسیار مشکل است و در موارد زیادی عملا امکانپذیر نیست. در عوض راهکارهایی بر ای حل این مشکل وجود دارد که عبارتند از:
1-انجام انواع جستجو بوسیله جستجوگران مختلف و دسته بندی کلیه مدارک مرتبط مجزا، با این فرض که اگر جستجو به دفعات کافی انجام شود، اغلب مدارک مرتبط حداقل یک بار بازیابی خواهد شد.
2- استفاده از متخصصان که هم در جستجو و هم موضوع جستجو متبحر باشند، با این فرض که این متخصصان می توانند تمام مدارک مرتبط را بازیابی کنند.
3-آزمایش یک به یک مدارک وپیشینه های یک موضوع کوچک در یک پایگاه اطلاعاتی برای تعیین تمام مدارک مرتبط با این فرض که این نمونه می تواند نماینده و معرف کل یک پایگاه اینترنتی باشد.
از آنجا كه تعيين جامعيت مطلق عملا ميّسر نيست، معمولا به برآورد جامعيت اکتفا ميشود. يكي از روشهاي مطلوب، براي اين منظور، مبنا قرار دادن زيرمجموعهاي از مدارك نظام است كه مرتبط تشخيص داده شده است.
كاهش جامعیت و مانعیت به علل مختلفی ممكن است به وجود آيد.
عللی که باعث کاهش جامعیت می شوند عبارتند از:
1-جامع نبودن روش‌هاي گوناگون در بازيابي
2-بسيار خاص بودن راهبرد كاوش
3- بسيار عام بودن راهبرد كاوش
در مورد کاهش مانعیت مواردی چون :
1-كل‌نگري در نمايه ‌سازي
2-همارايي كاذب، روابط نادرست اصطلاحات، و ابهام متن
3-عدم جامعيت كاوش، عدم مانعيت كاوش، و ساختار نادرست كاوش بولي
در توسعه اين بحث مارا ياري دهيد.



ویرایش شده 2009-05-10 19:40:15 توسط ziaee

Additions:
كاهش جامعیت و مانعیت به علل مختلفی ممكن است به وجود آيد.
عللی که باعث کاهش جامعیت می شوند عبارتند از:
1-جامع نبودن روش‌هاي گوناگون در بازيابي
2-بسيار خاص بودن راهبرد كاوش
3- بسيار عام بودن راهبرد كاوش
در مورد کاهش مانعیت مواردی چون :
1-كل‌نگري در نمايه ‌سازي
2-همارايي كاذب، روابط نادرست اصطلاحات، و ابهام متن
3-عدم جامعيت كاوش، عدم مانعيت كاوش، و ساختار نادرست كاوش بولي



ویرایش شده 2009-05-10 19:36:07 توسط ziaee

Additions:
اثرات کل نگری وجزنگری بر جامعیت و مانعیت
کل نگری وسیع موجب افزایش جامعیت وکاهش مانعیت می شود. برعکس، کل نگری محدود موجب جامعیت پایین و مانعیت بالا می گردد و همین طور جزنگری عمیق موجب جامعیت کم ومانعیت بالا می شود.
سنجش جامعیت و مانعیت
اندازه گیری مانعیت به سادگی انجام می شود، اما سنجش جامعیت اینگونه نیست. برای بدست آوردن مانعیت در یک جستجو باید بدانیم که چه تعداد از مدارک بازیابی شده مرتبط است که البته برای بدست آوردن آن می توان مدارک را برای ارزیابی به درخواست کننده ارائه داد.
بدست آوردن نسبت جامعیت کار مشکلی است به این منظور باید تعیین کنیم که چه تعداد از مدارک بازیابی نشده در جستجو با درخواست جستجوگر مرتبط است. راهی که برای این منظور وجود دارد بررسی تمام مدارک بازیابی نشده است که کاری بسیار مشکل است و در موارد زیادی عملا امکانپذیر نیست. در عوض راهکارهایی بر ای حل این مشکل وجود دارد که عبارتند از:
1-انجام انواع جستجو بوسیله جستجوگران مختلف و دسته بندی کلیه مدارک مرتبط مجزا، با این فرض که اگر جستجو به دفعات کافی انجام شود، اغلب مدارک مرتبط حداقل یک بار بازیابی خواهد شد.
2- استفاده از متخصصان که هم در جستجو و هم موضوع جستجو متبحر باشند، با این فرض که این متخصصان می توانند تمام مدارک مرتبط را بازیابی کنند.
3-آزمایش یک به یک مدارک وپیشینه های یک موضوع کوچک در یک پایگاه اطلاعاتی برای تعیین تمام مدارک مرتبط با این فرض که این نمونه می تواند نماینده و معرف کل یک پایگاه اینترنتی باشد.
از آنجا كه تعيين جامعيت مطلق عملا ميّسر نيست، معمولا به برآورد جامعيت اکتفا ميشود. يكي از روشهاي مطلوب، براي اين منظور، مبنا قرار دادن زيرمجموعهاي از مدارك نظام است كه مرتبط تشخيص داده شده است.



ویرایش شده 2009-05-10 19:33:42 توسط ziaee

Additions:
نقش اصطلاحنامه در افزایش بازیابی مدارک مرتبط شامل:
- افزایش مانعیت در نتایج بازیابی
- جامعیت بخشیدن به نتایج بازیابی
- تسهیل در بازیابی مدارکی با واژگان دارای روابط معادل
- تسهیل بازیابی مدارکی با واژگان دارای رابطه همایندی
- فراهم کردن نقشه های معنایی میان اصطلاح ها
- تسهیل "تحلیل مفهومی" و "ترجمه" در نمایه سازی
- برقراری امکان جست و جوی چندزبانه مطلوب تر
برخی چالش های مربوط به کاربرد اصطلاحنامه در بازیابی مدارک مرتبط
- دشواری استخراج معانی جدید و قراردادن آن در ساختار معنایی موجود
- ناتوانی اصطلاحنامه در ارائه راهکارهای مناسب برای بازیابی اطلاعات غیرمتنی
- عدم توجه کافی اصطلاحنامه به سطح کاربر و اطلاعات
- روزآمدسازی اصطلاح های جدید علمی
- دشواری ایجاد یکدستی در واژگان اصطلاحنامه های نظام های اطلاعاتی مختلف
- مشکلات حل نشده استفاده از اصطلاحنامه های خودکار
منابع


Deletions:
منابع و مواخذ


ویرایش شده 2009-05-08 09:35:27 توسط ziaee


ویرایش شده 2009-05-08 09:32:18 توسط ziaee

Additions:
ارتباط ریزش کاذب باجامعیت ومانعیت
هنگامیکه برای دستیابی به جامعیت بالا، جستجو را گسترده میکنیم، در مانعیت به مشکل بر می خوریم ورکوردهای ناخواسته بازیابی شده زیاد می شود. در واقع مانعیت از تفاضل تعداد کل مدارک بازیابی شده از ریزش کاذب به دست می آید.
برای جلوگیری از ریزش کاذب، می توان از این شیوه ها استفاده کرد:
1-آشنایی کامل با بانک اطلاعاتی مورد نظر، شیوه های جستجو، پوشش موضوعی و....
2-استفاده از عملگر AND برای اخص کردن مدارک بازیابی شده و افزایش مانعیت
3- استفاده از عملگر NOT برای حذف رکوردهای نا خواسته
4-استفاده از زبان کنترل شده و اصطلاحنامه



ویرایش شده 2009-05-08 09:30:15 توسط ziaee

Additions:
بر اساس نظريه روانشناختي، قضاوت درباره مرتبط بودن مدارك حالت ايستا ندارد، بلكه كنشي است از حالت ذهني فرد در همان لحظهاي كه منابع را مطالعه ميكند. اين داوري ثابت نيست و نبايد تصور كرد كه مدرك ويژهاي براي پرسشي خاص هميشه و توسط همه كس مرتبط تلقي ميشود. ربط مفهوي نظري است. استفادهكنندگان مختلف ممكن است نظرهاي متفاوتي درباره ربط يا بيربطي مدارك خاص با پرسشهاي مطرح شده داشته باشند. درحقیقت استفاده کننده اطلاعات بهترین قضاوت کننده در مورد ارتباط مدرک ونیاز اطلاعاتی است.
مفهوم جامعیت و مانعیت
جامعيت و مانعيت، مفاهيمي مجرد و معيارهاي عينی يك نظام بازيابي اطلاعات نيستند، بلکه اين مفاهيم، مفاهيمي هستند که خود بر پايه مفهوم گسترده¬اي چون مفهوم ربط شکل گرفته است. جامعیت نسبت مدارک مربوطی را می سنجد که عملا بازیابی شده اند و در واقع ميزان جامعيت عبارتست از نسبت تعداد اسناد بازيابي شدة مربوط به تعداد كل اسناد مربوط موجود در مجموعه و در تعریفی ساده تر جامعیت همان نرخ موفقیت است.
مانعیت به درصد مدارک مربوط موجود درمجموعه بازیابی شده اشاره دارد و در واقع مانعيت توانايي يافتن اسناد مربوط است. به عبارتي ديگر، مانعيت نسبت اسناد بازيابي شده¬اي است كه واقعاً مربوط هستند و در تعریفی ساده تر مانعیت همان نرخ پذيرش است.
در واقع جامعیت مقیاسی از اثربخشی در بازیابی کلیه اطلاعات جستجو شده در یک پایگاه اطلاعاتی است در حالی که مانعیت صحت یک جستجو را می سنجد.
رابطه جامعیت و مانعیت
جامعیت و مانعیت رابطه معکوسی با هم دارند به طوری که افزايش یکی ناگزير باعث كاهش دیگری مي‌گردد، و برعکس. بهترین حالت زمانی است که جامعیت و مانعیت با هم برابر و مساوی با یک باشند؛ يعني بازيابي كليه مدارك مرتبط بدون وجود مدارك نامرتبط. پيشينه هاي بازيابي شده و غير مرتبط، مانعيت و پيشينه هاي بازيابي نشده و مرتبط جامعيت را كاهش مي دهند.



ویرایش شده 2009-05-05 19:21:32 توسط ziaee

Additions:
این نظریه را اسپربر و ويلسون، در سال 1986 ارائه دادند و در واقع در حوزه روابط انسانی مطرح شده است ولی در مورد بازیابی اطلاعات نیز صدق می کند. این نظریه در زمینه مربوط بودن شنیده ها به شنونده گان است؛ در واقع عصاره این نظريه در هر مكالمه، عبارت است از افزودن گمانها يا انگارههاي طرحشده توسط گوینده به مجموعه تصوراتي است كه از قبل در ذهن شنونده موجود است. اين مجموعه پيشين "زمينه" خوانده ميشود. اطلاعات جدید ممکن است آثاری بر زمینه ذهنی شنونده به جای بگذارد یا ممکن است هیچ اثری بر زمینه او نداشته باشد. زمينه، ساختاري روانشناختي است كه دربردارنده انگارههاي شنونده در آن زمان معيّن است. از آنجا كه هر انگاره جديد كه به فردي ارائه ميشود ممكن است تصورات ذهني او را تغيير دهد، زمينه حالتي پويا دارد كه با ادامه سخنان گوينده تغيير ميكند.
آنچه فرد ميشنود ميتواند آثاري بر زمينه ذهني او برجاي بگذارد. نخست، انگارههايي پيشين زمينه و انگارههاي ارائه شده در سخنان گوينده ميتوانند انگارههاي جديدي بهوجود آورند. به اين ترتيب، اطلاعات قبلي و جديد براي خلق اطلاعات نو با هم در ميآميزند؛ ديگر اين كه انگاره جديد ممكن است يك يا چند انگاره پيشين را از زمينه بزدايد؛ و سوم اين كه انگاره جديد ممكن است موجب تقويت يا تضعيف يك يا چند انگاره موجود در زمينه گردد. علاوه بر اين، ممكن است اطلاعات جديد هيچ اثري بر زمينه نداشته باشند، يعني انگارههاي موجود در زمينه را به هيچ صورتي تغيير ندهند.
حال، با توجه به اين موارد، ربط به عنوان يكي از مفاهيم نظري روانشناسي بهصورت "رابطه ميان يك انگاره و يك زمينه" تعريف ميشود.



ویرایش شده 2009-05-05 19:13:52 توسط ziaee

Additions:

فهرست مطالب
مقدمه
مفهوم ربط
تاریخچه ربط
رویکردهای موجود
ربط روانشناختی
داوری ربط
عوامل موثر بر داوری ربط
مفهوم جامعیت ومانعیت
رابطه جامعیت ومانعیت
مولفه های موثر بر جامعیت ومانعیت
کاربرد جامعیت ومانعیت
ارتباط ریزش کاذب با جامعیت ومانعیت
اثرات کل نگری وجزنگری بر جامعیت ومانعیت
سنجش جامعیت ومانعیت
عوامل موثربر جامعیت ومانعیت
کاهش جامعیت ومانعیت
افزایش جامعیت ومانعیت
تاثیر واژگان بر جامعیت ومانعیت
نیاز استفاده کنندگان
منابع و مواخذ
مقدمه
مساله ذخیره و بازیابی اطلاعات ازسال 1940مورد توجه بسیار قرارگرفته است. در واقع این مساله در پی سعی بشر برای تحت کنترل درآوردن محیط اطرافش بوجود آمد؛ هنگامیکه انسان ها برای غلبه بر محیط اطرافشان نیازمند به اطلاعات با کیفیت بودند تا بتوانند تصمیمات درست ودقیقی بگیرند. امروزه با افزایش حجم اطلاعات ذخیره شده در منابع مختلف قابل دسترس، بحث بازیابی این اطلاعات اهمیت ویژه ای یافته است. از آنجایی که بازیابی اطلاعات به فرایند استخراج مجموعه اطلاعات مورد نظر فرد اطلاق می شود و اطلاعات بازیابی شده ممکن است شامل هر نوع منبعی باشد. مانند متن، تصویر، صوت، ویدئو، و ... امروزه با وجود افزایش بازیابی اطلاعات، رشد سریع اطلاعات، لزوم صرفه جویی در وقت و هزینه جستجوگران اطلاعات، کسب اطلاعات مرتبط و مناسب اهمیت روز افزونی پیدا کرده است و میزان ربط اطلاعات بازیابی شده بسیار ضروری است؛ تا جایی که هدف همه نظامهاي بازيابي اطلاعات، بازيابي همه اطلاعات مرتبط، در عين ممانعت از بازيابي اطلاعات غيرمرتبط است و مفهوم ربط، در واقع هسته كليه فعاليتهاي طراحي نظامهاي اطلاعاتي و ارزيابي اين نظامهاست و یکی از مهمترین مفاهیم اطلاع رسانی محسوب می شود.
مفهوم ربط
ربط ازمفهوم متناسب بودن و تناسب داشتن می آید و در واقع مفهومی فردی است به طوری که این امکان وجود دارد که کاربران مختلف در زمان های مختلف در مورد مربوط یا نامربوط بودن اطلاعات مشخصی اختلاف نظر داشته باشند. در تعریفی ساده ربط، میزان مرتبط بودن مدرک با نیاز اطلاعاتی است و در تعریفی جامع تر، ربط را می توان معياري براي ارزیابی نظامهاي بازیابی اطلاعات و كارآيي کاوش ها تعریف کرد که به وسیله دو ملاک جامعیت و مانعیت سنجیده می شود. ربط را مي¬توان ملاک توفيق بازيابي نیز دانست و در واقع ربط مقياس مؤثر بودن ميان منبع اطلاعات و دريافت کننده آن است.
تاریخچه ربط
مفهوم ربط از قرن ها پیش با ایجاد اولین کتابخانه ها آغاز شده است؛ زمانی که استفاده کنندگان کتابخانه ها به دنبال یافتن اطلاعات مرتبط با نیازشان در کتابخانه به جستجو می پرداختند. این مفهوم، با ظهور نظامهاي پيچيده بازيابي اطلاعات، موضوع بحثهاي نظري و پژوهشهاي تجربي بسيار متعددي بوده است. البته اولین بحث عمده درباره ربط در اوایل دهه 1950مطرح شد. بردفورد اولين كسي بود كه در دهههاي 1930 و 1940 مطالبي را درباره ارتباط مقالات با زمينههاي موضوعي خاص مطرح كرد. بهدنبال آن، مورتيمر تاب و ديگران در دهه 1950 نخستين نظامهاي بازيابي اطلاعات را بنا نهادند و، در جريان كار با اين نظامها، به مساله مربوط ونامربوط بودن اطلاعات پرداختند.
رویکردهای موجود
ربط از دو دیدگاه متفاوت عینی و ذهنی مورد بررسی قرار می گیرد. درنگرش عيني، وضعيت خاص دانش استفادهكننده در حال انجام كاوش مورد توجه قرار ميگیرد. در مقابل در نگرش ذهني نه تنها محتواي مدرك، بلكه موقعيت دانش استفادهكننده در زمان كاوش را هم مورد توجه قرار می دهد. درنگرش عيني، تأكيد عمده بر نظامهاي بازيابي اطلاعات و دردیدگاه ذهني، تأكيد بر استفادهكنندگان از نظامهاست. و به طور کلی در ديدگاه نخست، محتواي مدرك مدنظر قرار ميگيرد در حالیکه ديدگاه دوم كاربر مدار است.


Deletions:
مقدمه مساله ذخیره و بازیابی اطلاعات ازسال 1940مورد توجه بسیار قرارگرفته است. در واقع این مساله در پی سعی بشر برای تحت کنترل درآوردن محیط اطرافش بوجود آمد؛ هنگامیکه انسان ها برای غلبه بر محیط اطرافشان نیازمند به اطلاعات با کیفیت بودند تا بتوانند تصمیمات درست ودقیقی بگیرند. امروزه با افزایش حجم اطلاعات ذخیره شده در منابع مختلف قابل دسترس، بحث بازیابی این اطلاعات اهمیت ویژه ای یافته است. از آنجایی که بازیابی اطلاعات به فرایند استخراج مجموعه اطلاعات مورد نظر فرد اطلاق می شود و اطلاعات بازیابی شده ممکن است شامل هر نوع منبعی باشد. مانند متن، تصویر، صوت، ویدئو، و ... امروزه با وجود افزایش بازیابی اطلاعات، رشد سریع اطلاعات، لزوم صرفه جویی در وقت و هزینه جستجوگران اطلاعات، کسب اطلاعات مرتبط و مناسب اهمیت روز افزونی پیدا کرده است و میزان ربط اطلاعات بازیابی شده بسیار ضروری است؛ تا جایی که هدف همه نظامهاي بازيابي اطلاعات، بازيابي همه اطلاعات مرتبط، در عين ممانعت از بازيابي اطلاعات غيرمرتبط است و مفهوم ربط، در واقع هسته كليه فعاليتهاي طراحي نظامهاي اطلاعاتي و ارزيابي اين نظامهاست و یکی از مهمترین مفاهیم اطلاع رسانی محسوب می شود. مفهوم ربط ربط ازمفهوم متناسب بودن و تناسب داشتن می آید و در واقع مفهومی فردی است به طوری که این امکان وجود دارد که کاربران مختلف در زمان های مختلف در مورد مربوط یا نامربوط بودن اطلاعات مشخصی اختلاف نظر داشته باشند. در تعریفی ساده ربط، میزان مرتبط بودن مدرک با نیاز اطلاعاتی است و در تعریفی جامع تر، ربط را می توان معياري براي ارزیابی نظامهاي بازیابی اطلاعات و كارآيي کاوش ها تعریف کرد که به وسیله دو ملاک جامعیت و مانعیت سنجیده می شود. ربط را مي¬توان ملاک توفيق بازيابي نیز دانست و در واقع ربط مقياس مؤثر بودن ميان منبع اطلاعات و دريافت کننده آن است. تاریخچه ربط مفهوم ربط از قرن ها پیش با ایجاد اولین کتابخانه ها آغاز شده است؛ زمانی که استفاده کنندگان کتابخانه ها به دنبال یافتن اطلاعات مرتبط با نیازشان در کتابخانه به جستجو می پرداختند. این مفهوم، با ظهور نظامهاي پيچيده بازيابي اطلاعات، موضوع بحثهاي نظري و پژوهشهاي تجربي بسيار متعددي بوده است. البته اولین بحث عمده درباره ربط در اوایل دهه 1950مطرح شد. بردفورد اولين كسي بود كه در دهههاي 1930 و 1940 مطالبي را درباره ارتباط مقالات با زمينههاي موضوعي خاص مطرح كرد. بهدنبال آن، مورتيمر تاب و ديگران در دهه 1950 نخستين نظامهاي بازيابي اطلاعات را بنا نهادند و، در جريان كار با اين نظامها، به مساله مربوط ونامربوط بودن اطلاعات پرداختند.


ویرایش شده 2009-05-04 19:10:52 توسط ziaee

Additions:
مقدمه مساله ذخیره و بازیابی اطلاعات ازسال 1940مورد توجه بسیار قرارگرفته است. در واقع این مساله در پی سعی بشر برای تحت کنترل درآوردن محیط اطرافش بوجود آمد؛ هنگامیکه انسان ها برای غلبه بر محیط اطرافشان نیازمند به اطلاعات با کیفیت بودند تا بتوانند تصمیمات درست ودقیقی بگیرند. امروزه با افزایش حجم اطلاعات ذخیره شده در منابع مختلف قابل دسترس، بحث بازیابی این اطلاعات اهمیت ویژه ای یافته است. از آنجایی که بازیابی اطلاعات به فرایند استخراج مجموعه اطلاعات مورد نظر فرد اطلاق می شود و اطلاعات بازیابی شده ممکن است شامل هر نوع منبعی باشد. مانند متن، تصویر، صوت، ویدئو، و ... امروزه با وجود افزایش بازیابی اطلاعات، رشد سریع اطلاعات، لزوم صرفه جویی در وقت و هزینه جستجوگران اطلاعات، کسب اطلاعات مرتبط و مناسب اهمیت روز افزونی پیدا کرده است و میزان ربط اطلاعات بازیابی شده بسیار ضروری است؛ تا جایی که هدف همه نظامهاي بازيابي اطلاعات، بازيابي همه اطلاعات مرتبط، در عين ممانعت از بازيابي اطلاعات غيرمرتبط است و مفهوم ربط، در واقع هسته كليه فعاليتهاي طراحي نظامهاي اطلاعاتي و ارزيابي اين نظامهاست و یکی از مهمترین مفاهیم اطلاع رسانی محسوب می شود. مفهوم ربط ربط ازمفهوم متناسب بودن و تناسب داشتن می آید و در واقع مفهومی فردی است به طوری که این امکان وجود دارد که کاربران مختلف در زمان های مختلف در مورد مربوط یا نامربوط بودن اطلاعات مشخصی اختلاف نظر داشته باشند. در تعریفی ساده ربط، میزان مرتبط بودن مدرک با نیاز اطلاعاتی است و در تعریفی جامع تر، ربط را می توان معياري براي ارزیابی نظامهاي بازیابی اطلاعات و كارآيي کاوش ها تعریف کرد که به وسیله دو ملاک جامعیت و مانعیت سنجیده می شود. ربط را مي¬توان ملاک توفيق بازيابي نیز دانست و در واقع ربط مقياس مؤثر بودن ميان منبع اطلاعات و دريافت کننده آن است.
ربط کيفيتي انتزاعي است، کيفيتي يگانه ميان فرد و مدرکي معين که آن را تنها کاربر اطلاعات مي¬تواند داوري کند. ویلسون در تعریفی مجزا مفهوم ربط را دربرگیرنده سه عامل ملاحظه های فرد، ترجیح او از میان گستره ای از موارد مختلف و ذخیره دانش او در آن زمان می داند. حریری نیز ربط را اینگونه تعریف می کند؛ رابطة بين يک مدرک و يک پرسش که پرسش در واقع همان نمايش نياز اطلاعاتي است. و بالاخره کوهن معتقد است که ربط غیر محاوره ای یعنی رابطة ميان يک گزارة درست و يک سؤال قابل پرسش و معتقد است که ربط را باید در حوزه قواعد پرسشگر بررسی کرد یعنی معيارهاي ربط در افراد مختلف متفاوت است مثلاً معیارهای ربط در مکاتب رفتارگرايي، شناخت‌گرايي، روانکاوي و عصب‌ شناسي حتي دربارة مسئله‌اي واحد مثل اسکيزوفرني متفاوت مي‌باشد.
آنچه را باید مورد توجه قرار داد تفاوت میان اصطلاحات است به طوری که، وجود رابطه میان مدرک ودرخواست، در صورتی که توسط استفاده کننده قضاوت شود، "انطباق" و همین رابطه، در صورت قضاوت افرادی به جز استفاده کننده "ربط" خوانده می شود. سورجل نیز در این زمینه معتقد است که هر عنصر زمانی "ربط موضوعی" دارد که بتواند در پاسخ به سوال مطرح شده مفید واقع شود وزمانی "منطبق با نیاز" است که علاوه بر ربط موضوعی، برای آن استفاده کننده خاص نیز مناسب باشد و هر عنصر زمانی "کاربرد" دارد که در عین منطبق بودن با نیاز استفاده کننده اطلاعات جدیدی برای وی فراهم سازد. باید بین اصطلاح ربط وتناسب نیز تمایز قایل شد؛ ربط عبارتست از رابطه بین سند ودرخواست و تناسب یعنی رابطه بین سند ونیاز اطلاعاتی، پس ربط بیشتر به رابطه بین سند و نمایه و تناسب بیشتر به رابطه بین سند و استفاده کننده مربوط می شود. تاریخچه ربط مفهوم ربط از قرن ها پیش با ایجاد اولین کتابخانه ها آغاز شده است؛ زمانی که استفاده کنندگان کتابخانه ها به دنبال یافتن اطلاعات مرتبط با نیازشان در کتابخانه به جستجو می پرداختند. این مفهوم، با ظهور نظامهاي پيچيده بازيابي اطلاعات، موضوع بحثهاي نظري و پژوهشهاي تجربي بسيار متعددي بوده است. البته اولین بحث عمده درباره ربط در اوایل دهه 1950مطرح شد. بردفورد اولين كسي بود كه در دهههاي 1930 و 1940 مطالبي را درباره ارتباط مقالات با زمينههاي موضوعي خاص مطرح كرد. بهدنبال آن، مورتيمر تاب و ديگران در دهه 1950 نخستين نظامهاي بازيابي اطلاعات را بنا نهادند و، در جريان كار با اين نظامها، به مساله مربوط ونامربوط بودن اطلاعات پرداختند.



ویرایش شده 2009-02-07 12:49:58 توسط Admin

Additions:
ربط وجامعيت و ماهيت در بازيافت ها





Oldest known version of this page was edited on 2009-02-07 11:44:38 توسط Admin [ ]

در توسعه اين بحث مارا ياري دهيد.
آخرین ویرایش:
آخرین نویسنده:
مالک صفحه:

گشتن


جستجو در ویکی




جعبه ابزار


انتخاب زبان
زبان دلخواه:



بخشها

Home Page | About us | Contact us | Site Map 
©2008 Ferdowsi University Of Mashhad.